# Linux Sysadmin Başlangıç Rehberi: Günlük Operasyonlarda En Çok Hayat Kurtaran 25 Bash Komutu

- Bağlantı: https://musti.org/sunucu/linux-sysadmin-baslangic-25-bash-komutu/
- Yayımlanma: 2026-09-21T21:30:41+03:00
- Yazar: mmutlu

Bir gün Windows tarafından gelip Linux sunucusuyla ilk kez karşı karşıya kalan meslektaşlarıma
hep aynı şeyi söylüyorum: ezberlemeniz gereken komut sayısı sandığınızdan çok daha
az. Günlük operasyonların büyük kısmı, aslında 25 komutluk sabit bir setle karşılanıyor.
İşte o set:

## Sistem ve Kaynak İzleme

    ```
    top / htop          # Anlık CPU, RAM kullanımı
    df -h                # Disk doluluk oranı (insan okunabilir)
    du -sh *             # Klasör bazlı disk kullanımı
    free -h              # RAM ve swap durumu
    uptime               # Sistem ne kadar süredir ayakta, load average
    vmstat 1             # Sistem performansını saniyelik izleme
    uname -a             # Kernel ve sistem bilgisi
    ```

## Süreç (Process) Yönetimi

    ```
    ps aux | grep [servis]   # Belirli bir sürecin çalışıp çalışmadığını kontrol
    kill -9 [PID]             # Süreci zorla sonlandırma
    systemctl status [servis] # Servis durumu
    systemctl restart [servis]# Servisi yeniden başlatma
    journalctl -u [servis] -f # Servis loglarını canlı izleme
    ```

## Dosya ve Metin İşlemleri

    ```
    tail -f /var/log/syslog   # Log dosyasını canlı takip
    grep -i "error" dosya.log # Metin içinde arama (büyük/küçük harf duyarsız)
    find / -name "*.conf"     # Dosya arama
    chmod 755 dosya           # İzin ayarlama
    chown user:group dosya    # Sahiplik ayarlama
    tar -czvf yedek.tar.gz /veri   # Sıkıştırılmış yedek alma
    ```

## Ağ Teşhisi

    ```
    ping -c 4 8.8.8.8         # Bağlantı testi
    netstat -tulnp             # Açık portları ve dinleyen servisleri listeleme
    ss -tulnp                  # netstat'ın modern muadili
    curl -I https://site.com   # HTTP başlıklarını kontrol
    traceroute site.com        # Ağ yolunu izleme
    ```

## Kullanıcı ve Yetkilendirme

    ```
    whoami                     # Aktif kullanıcı
    sudo -l                    # Kullanıcının sudo yetkilerini listeleme
    last                       # Son giriş yapan kullanıcılar
    passwd [kullanıcı]         # Şifre değiştirme
    ```

Bir sunucuda “her şey yavaş” şikayeti geldiğinde izlediğim sıra hep aynı: önce `
top` ile hangi sürecin kaynak tükettiğini görürüm, ardından `df -h` ile disk doluluğunu
kontrol ederim (disk %100 dolduğunda birçok servis garip davranışlar sergiler), 
son olarak `journalctl` ile ilgili servisin son loglarına bakarım. Bu üç adım vakaların
büyük kısmında kök nedeni birkaç dakika içinde ortaya çıkarıyor.

## Rutin Hale Getirin

Bu 25 komut günlük “ilk müdahale” setinizi oluşturur. Asıl fark, bunları ezbere 
bilmekten değil, kendi ortamınıza özgü alias’lar ve script’lerle genişletip refleks
haline getirmekten geliyor.