Bir gün Windows tarafından gelip Linux sunucusuyla ilk kez karşı karşıya kalan meslektaşlarıma hep aynı şeyi söylüyorum: ezberlemeniz gereken komut sayısı sandığınızdan çok daha az. Günlük operasyonların büyük kısmı, aslında 25 komutluk sabit bir setle karşılanıyor. İşte o set:
Sistem ve Kaynak İzleme
top / htop # Anlık CPU, RAM kullanımı df -h # Disk doluluk oranı (insan okunabilir) du -sh * # Klasör bazlı disk kullanımı free -h # RAM ve swap durumu uptime # Sistem ne kadar süredir ayakta, load average vmstat 1 # Sistem performansını saniyelik izleme uname -a # Kernel ve sistem bilgisi
Süreç (Process) Yönetimi
ps aux | grep [servis] # Belirli bir sürecin çalışıp çalışmadığını kontrol kill -9 [PID] # Süreci zorla sonlandırma systemctl status [servis] # Servis durumu systemctl restart [servis]# Servisi yeniden başlatma journalctl -u [servis] -f # Servis loglarını canlı izleme
Dosya ve Metin İşlemleri
tail -f /var/log/syslog # Log dosyasını canlı takip grep -i "error" dosya.log # Metin içinde arama (büyük/küçük harf duyarsız) find / -name "*.conf" # Dosya arama chmod 755 dosya # İzin ayarlama chown user:group dosya # Sahiplik ayarlama tar -czvf yedek.tar.gz /veri # Sıkıştırılmış yedek alma
Ağ Teşhisi
ping -c 4 8.8.8.8 # Bağlantı testi netstat -tulnp # Açık portları ve dinleyen servisleri listeleme ss -tulnp # netstat'ın modern muadili curl -I https://site.com # HTTP başlıklarını kontrol traceroute site.com # Ağ yolunu izleme
Kullanıcı ve Yetkilendirme
whoami # Aktif kullanıcı sudo -l # Kullanıcının sudo yetkilerini listeleme last # Son giriş yapan kullanıcılar passwd [kullanıcı] # Şifre değiştirme
Bir sunucuda “her şey yavaş” şikayeti geldiğinde izlediğim sıra hep aynı: önce top ile hangi sürecin kaynak tükettiğini görürüm, ardından df -h ile disk doluluğunu kontrol ederim (disk %100 dolduğunda birçok servis garip davranışlar sergiler), son olarak journalctl ile ilgili servisin son loglarına bakarım. Bu üç adım vakaların büyük kısmında kök nedeni birkaç dakika içinde ortaya çıkarıyor.
Rutin Hale Getirin
Bu 25 komut günlük “ilk müdahale” setinizi oluşturur. Asıl fark, bunları ezbere bilmekten değil, kendi ortamınıza özgü alias’lar ve script’lerle genişletip refleks haline getirmekten geliyor.