Windows tarafı ağırlıklı bir kariyerden gelseniz bile, kurumsal ortamda er ya da geç bir Linux sunucuyla karşı karşıya geliyorsunuz. İşte günlük operasyonlarda gerçekten işe yarayan, ezbere bilinmesi gereken 25 komut:
Sistem ve Kaynak İzleme
top / htop # Anlık CPU, RAM kullanımı df -h # Disk doluluk oranı (insan okunabilir) du -sh * # Klasör bazlı disk kullanımı free -h # RAM ve swap durumu uptime # Sistem ne kadar süredir ayakta, load average vmstat 1 # Sistem performansını saniyelik izleme uname -a # Kernel ve sistem bilgisi
Süreç (Process) Yönetimi
ps aux | grep [servis] # Belirli bir sürecin çalışıp çalışmadığını kontrol kill -9 [PID] # Süreci zorla sonlandırma systemctl status [servis] # Servis durumu systemctl restart [servis]# Servisi yeniden başlatma journalctl -u [servis] -f # Servis loglarını canlı izleme
Dosya ve Metin İşlemleri
tail -f /var/log/syslog # Log dosyasını canlı takip grep -i "error" dosya.log # Metin içinde arama (büyük/küçük harf duyarsız) find / -name "*.conf" # Dosya arama chmod 755 dosya # İzin ayarlama chown user:group dosya # Sahiplik ayarlama tar -czvf yedek.tar.gz /veri # Sıkıştırılmış yedek alma
Ağ Teşhisi
ping -c 4 8.8.8.8 # Bağlantı testi netstat -tulnp # Açık portları ve dinleyen servisleri listeleme ss -tulnp # netstat'ın modern muadili curl -I https://site.com # HTTP başlıklarını kontrol traceroute site.com # Ağ yolunu izleme
Kullanıcı ve Yetkilendirme
whoami # Aktif kullanıcı sudo -l # Kullanıcının sudo yetkilerini listeleme last # Son giriş yapan kullanıcılar passwd [kullanıcı] # Şifre değiştirme
Sahadan Bir Pratik Not
Bir sunucuda “her şey yavaş” şikayeti geldiğinde izlediğim standart sıra: önce top ile hangi sürecin kaynak tükettiğini görürüm, ardından df -h ile disk doluluğunu kontrol ederim (disk %100 dolduğunda birçok servis garip davranışlar sergiler), son olarak journalctl ile ilgili servisin son loglarına bakarım. Bu üç adım, vakaların büyük kısmında kök nedeni birkaç dakika içinde ortaya çıkarıyor.
Sonuç
Bu 25 komut, Linux sunucu yönetiminde günlük “ilk müdahale” setinizi oluşturur. Zamanla kendi ortamınıza özgü alias’lar ve script’lerle bu seti genişletmeniz, operasyonel hızınızı ciddi şekilde artıracaktır.